صحیفه سجادیه مدرسه معارف و اخلاق است

به گزارش ایکنا از هرمزگان، سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، امروز، چهارم بهمن‌ماه در پانزدهمین دوره از کنگره بین‌المللی امام سجاد(ع) در بندرعباس اظهار کرد: صحیفه سجادیه از جهات مختلفی میراث گرانسنگ جامعه اسلامی ما محسوب می‌شود.

وی افزود: دومین کتاب در میراث تمدن اسلامی صحیفه سجادیه است، بنابراین این اثر دارای جایگاه قابل توجی است و اگر بخواهیم به تاریخ تمدن اسلامی و مواریث اسلامی توجه کنیم اولین شرح مکتوب قرآنی که به دست ما رسیده صحیفه است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: اگر امروز در فضایی چون یونسکو بحث میراث ناملموس مطرح می‌شود مبنی بر اینکه هر مقداری تاریخ یک میراث قدیمی‌تر است (اعم از ملموس و ناملموس) بنابراین صحیفه سجادیه کتاب قرن اول هجری ماست. دوران امامت امام سجاد(ع) از سال ۶۱ تا ۹۵ بوده و صحیفه برای این دوره است و از این زاویه صحیفه جایگاه بی‌مانندی است یعنی ما هیچ کتاب جامعی از قرن اول هجری را مشابه این اثر نه در میان اهل سنت و نه در میان تشیع در اختیار نداریم.

صالحی در رابطه با جایگاه امام سجاد(ع) و مقطع تاریخی زندگی گفت: این مقطع کم‌مانندی در دو یا سه قرن اول اسلام است؛ «مسعودی» مورخ نام‌آشنای اسلام می‌گوید که علی بن الحسین(ع) امامت را در شرایط دشوار عهده‌دار شدند؛ مقام معظم رهبری (مدظله العالی) که یک  متخصص تاریخ اسلام هستند نیز دوره امام سجاد‌(ع) را سخت‌ترین دوره ائمه معرفی می‌کنند.

وی بیان کرد: صحیفه مجموعه‌ای از ادعیه امام سجاد‌(ع) است؛ آنچه که امروز از صحیفه در اختیار ما قرار گرفته است شامل ۵۴ دعا می‌شود، اما ادعیه امام سجاد(ع) بسیار گسترده‌تر از ادعیه‌ای است که در صحیفه وجود دارد، دعای ابوحمزه ثمالی، مناجات خمس عشر، تا حدود ۲۷۰ دعا نیز در برخی از صحیفه‌های مکمل یاد کرده‌اند، آنچه که به نظر می‌آید در فضای صحیفه سجادیه به‌عنوان مدرسه دعا و دعوت می‌توانیم استفاده کنیم چند نکته است که اشاره می‌کنم.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: امام سجاد(ع) در این دوره به‌دنبال انتقال قدم به قدم مسیر اهل بیت(ع) و رساندن آن‌ها به نهضت علمی امام باقر(ع) و امام صادق(ع) بودند و توجه به این نکته داشتند که جامعه‌ای که عقاید و معارف آن درست باشد و به حوزه‌های اخلاق و حقوق توجه کند آن جامعه مسیر خود را پیدا می‌کند؛ حوزه‌های احکام و فقه مبتنی بر این دو پایه است؛ مدرسه دعا و دعوت امام سجاد(ع)، مدرسه معارف و اخلاق است و هر مقدار این دو حوزه را به شکل ریشه‌ای کار کنیم مسیر بعدی هموارتر خواهد بود.

صالحی تصریح کرد: امام سجاد(ع) در دوره‌ای که حس یک نوع ارتداد سیاسی و اجتماعی یا جاهلیت جدید در فضای جامعه اسلامی ایجاد شده بود (به تعبیر آیت‌الله العظمی جوادی آملی) این مسئله را احساس کردند و نقطه گرانیگاه و بزنگاه مدرسه دعا و دعوت امام سجاد(ع) بود؛ هر مقدار ریشه‌های معارفی و اخلاقی را محکم کنیم ناهنجاری‌ها قابل مدیریت است؛ امام سجاد(ع) با جاهلیت و ارتداد جدید این‌گونه به مواجهه پرداختند.

وی ادامه داد: نکته دیگری که کاملا در فضای صحیفه سجادیه مکشوف است، بازگشت به دین در بخش جامع دین است؛ بخشی از تحریف دین تبدیل کردن دین به یک بخش کاریکاتوری و یک بخش خاص و تمرکز کردن بر آن است؛ صحیفه سجادیه به‌عنوان نزدیک‌ترین شرح زمانی به قرآن کریم، ساحات مختلف زندگی انسان که در خود قرآن است را مورد توجه قرار می‌دهد، ما چهار ساحت ارتباطی داریم که دین و قرآن برایش راهنمایی دارد که شامل رابطه انسان با خدا، رابطه انسان با خود، رابطه انسان با دیگری، رابطه انسان با طبیعت، جهان و هستی می‌شود.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اضافه کرد: امام زین‌العابدین(ع) از زبان خاصی استفاده کردند و این زبان معنای خودش را دارد؛ حتما همه شنیدند که امام راحل فرمودند و برخی مشایخ ما نیز می‌گفتند که ادعیه اهل بیت‌(ع) قرآن صاعد هستند. نمونه کامل این قرآنِ صاعد بودن، صحیفه سجادیه است. قرآن که مشخص است وحی نازل و صامت است. پیامبر(ص) و به بیان ثقلین اهل بیت(ع) قرآن ناطق هستند، امام علی(ع) در سخنان مختلف این تعبیر را داشتند اما قرآن صاعد چیست؟ این واژه‌ای است که امام راحل از آیت‌الله شاه‌آبادی نقل کردند.

صالحی ادامه داد: قرآن کریم وقتی به انسان کامل نازل می‌شود دو نوع ظهور و بروز دارد؛ یک ظهور و بروز در مجامع عمومی است که کسی سؤالی می‌کند؛ سؤال تفسیری یا استنطاقی می‌کند؛ در این حوزه از سؤالات که اغلب روایات ما در این گستره هستند عمدتا پاسخ پیامبر(ص) یا اهل بیت(ع) به اندازه ظرفیت و فهم طرف مقابل و کسی است که بعدها می‌خواهد به این پرسش مراجعه کند؛ اما آنچه که در فضای ادعیه پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) و آنچه که در صحیفه سجادیه می‌آید که نسخه کامل است؛ ناظر این مهم است که درواقع قرآن بر انسان کامل نازل شد به این معنا که پیامبر(ص) قرآن را با تمام وجود گرفته و دیگر نمی‌خواهد به اندازه فهم مخاطب آن را فرآوری کند؛ در افق این عقل و فهم کامل این به محضر خداوند عرضه می‌شود و تمام فهم به مبدأ وحی منتقل می‌شود؛ این بسیار متفاوت است با اینکه کسی آیه‌ای را سؤال می‌کند یا حکم فقهی را از پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) جویا می‌شود؛ رسول خدا و ائمه اطهار(ع) در ادعیه‌ای که دارند کمال فهم خود را از وحی و قرآن کریم به مبدأ وحی منتقل می‌کنند.

صالحی در پایان افزود: با این نوع فهم از قرآن صاعد که صحیفه سجادیه نسخه کامل قرآن صاعد است، زبان صحیفه سجادیه زبان متفاوتی شبیه زمان قرآن است؛ چون فهم انسان کامل به مبدأ وحی منتقل می‌شود و به همین جهت فهم  ادعیه بسیار متفاوت از بقیه اجزای سنت است و یک فهم خاص می‌طلبد از جمله صحیفه سجادیه.